..Forest landscape restoration (FLR).. වනාන්තර භූ දර්ශන ප්‍රතිසංස්කරණය........

වනාන්තර  පෘථිවියේ ජීව විද්‍යාත්මකව විවිධ වූ පරිසර පද්ධති කිහිපයකි. ඔවුන් මිලියන ගණනක් ශාක හා සත්ව විශේෂවල නිවහන වන අතර, ඒවායින් බොහොමයක් වෙනත් තැනක දක්නට නොලැබේ. කෙසේ වෙතත්, කෘෂිකර්මාන්තය, නාගරීකරණය සහ වෙනත් භාවිතයන් සඳහා වනාන්තර එළිපෙහෙළි කිරීම වන වනාන්තර විනාශ කිරීම මෙම විශේෂ බොහොමයක පැවැත්මට ඇති විශාලතම තර්ජනයකි. වනාන්තර විනාශ කිරීම ජෛව විවිධත්වය නැතිවීම, දේශගුණික විපර්යාස සහ පාංශු හායනය ඇතුළු පරිසරයට සහ මානව සමාජ දෙකටම දුරදිග යන ප්‍රතිවිපාක ඇති කරයි. වනාන්තර භූ දර්ශන ප්‍රතිසංස්කරණය මෙම පාඩු ආපසු හැරවීමට උපකාරී වන එක් ප්‍රවේශයකි.

වනාන්තර භූ දර්ශන ප්‍රතිසංස්කරණය (FLR) යනු හායනයට ලක් වූ හෝ වනාන්තර විනාශ වූ භූ දර්ශන ඒවායේ ස්වභාවික තත්ත්වයට ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීම අරමුණු කරගත් ක්‍රියාවලියකි. මෙහි ව්‍යුහය, ක්‍රියාකාරිත්වය සහ විවිධත්වය ඇතුළුව වනාන්තර නැවත ස්ථාපිත කිරීම ඇතුළත් වේ. FLR යනු වනාන්තර පරිසර පද්ධති ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීම මෙන්ම වන කළමනාකරණයේ සමාජීය සහ ආර්ථික අංශයන්ද ඇතුළත් වන පරිපූර්ණ ප්‍රවේශයකි. එයට ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන්, රජයන්, රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන සහ පුද්ගලික අංශය ඇතුළු පුළුල් පරාසයක පාර්ශවකරුවන් සම්බන්ධ වේ.

සාර්ථක FLR හි එක් උදාහරණයක් වන්නේ බ්‍රසීලයේ අත්ලාන්තික් වනාන්තර ප්‍රතිසංස්කරණ ගිවිසුමයි. වරක් වර්ග කිලෝමීටර් මිලියන 1.5 ක් පුරා පැතිරී තිබූ අත්ලාන්තික් වනාන්තරය, ලෝකයේ ජෛව විවිධත්වයෙන් යුත් වනාන්තරවලින් එකකි. කෙසේ වෙතත්, වන විනාශය හේතුවෙන් එය එහි මුල් ප්‍රමාණයෙන් 7% දක්වා අඩු වී ඇත. 2050 වන විට අත්ලාන්තික් වනාන්තරයේ හෙක්ටයාර මිලියන 15ක් රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්ති, පෞද්ගලික අංශයේ ආයෝජන සහ ප්‍රජා සහභාගීත්වයේ එකතුවක් හරහා ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමේ ගිවිසුම මගින් ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීම අරමුණු කරයි. 2021 වන විට හෙක්ටයාර මිලියනයකට වඩා ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.

තවත් උදාහරණයක් නම්, 1989 සිට අප්‍රිකාවේ හායනයට ලක් වූ වනාන්තර ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීමට ක්‍රියා කරමින් සිටින එක්සත් ජනපදය පදනම් කරගත් Trees for the Future නම් රාජ්‍ය නොවන සංවිධානයේ කාර්යයයි. ඔවුන්ගේ "වන උද්‍යාන ප්‍රවේශය" යනු දිරාපත් වූ භූ දර්ශනවල විවිධ ගස්, භෝග සහ අනෙකුත් වෘක්ෂලතා සිටුවීමයි. , පාංශු සෞඛ්‍යය සහ ජෛව විවිධත්වය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීමට උපකාරී වන අතරම ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන්ට ආර්ථික ප්‍රතිලාභද ලබාදේ. අනාගතය සඳහා ගස් දැනටමත් අප්‍රිකාව පුරා ගස් මිලියන 190කට අධික ප්‍රමාණයක් රෝපණය කර ඇති අතර, හෙක්ටයාර 120,000කට වඩා විනාශ වූ ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.

FLR හි ප්රතිලාභ බොහෝය. වනාන්තර ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීමෙන්, වායුගෝලයෙන් කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වෙන්කර ගැනීමෙන් දේශගුණික විපර්යාස අවම කිරීමට අපට උපකාර කළ හැකිය. වනාන්තර අසංඛ්‍යාත ශාක හා සත්ව විශේෂ සඳහා වාසස්ථාන සපයන අතර, ඒවායින් බොහොමයක් තර්ජනයට ලක්ව හෝ වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇත. ජල ප්‍රවාහ නියාමනය කිරීමට, පාංශු ඛාදනය වැළැක්වීමට සහ මානව සමාජයට අත්‍යවශ්‍ය වන වෙනත් පරිසර පද්ධති සේවාවන් සැපයීමට ද ඒවා උපකාරී වේ.

අවසාන වශයෙන්, වනාන්තර විනාශ කිරීම බොහෝ විශේෂවල පැවැත්මට මෙන්ම පරිසරයට සහ මානව සමාජවලට සැලකිය යුතු තර්ජනයක් එල්ල කරයි. වනාන්තර භූ දර්ශන ප්‍රතිසංස්කරණය යනු හායනය වූ හෝ වන විනාශ වූ භූ දර්ශන ඒවායේ ස්වභාවික තත්ත්වයට ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීමෙන් මෙම පාඩු ආපසු හැරවීමට උපකාර වන ප්‍රවේශයකි. අත්ලාන්තික් වනාන්තර ප්‍රතිස්ථාපන ගිවිසුම සහ අනාගතය සඳහා ගස් වැනි උදාහරණ වනාන්තර ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීමට සහ ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන්ට ප්‍රතිලාභ ගෙන ඒමට FLR හි හැකියාව පෙන්නුම් කරයි, එසේම දේශගුණික විපර්යාස අවම කිරීම සහ ජෛව විවිධත්වය ආරක්ෂා කරයි. 

............ ප්‍රසන්න විජයසිංහ.......